De druiven van de Languedoc, wijn per wijn

Syrah, grenache noir, mourvèdre, carignan, cinsault: de rode Languedoc rust op een handvol mediterrane druiven. De witte wijnen putten uit een breder palet, van historische rassen als clairette en picpoul tot recentere nieuwkomers als marsanne, roussanne en vermentino. Toch ligt deze kaart allerminst vast: ze is in de twintigste eeuw van onder tot boven hertekend, en ze beweegt nog steeds.

Deze gids volgt waar elke druif vandaan komt, wat hij aan de wijn bijdraagt en welke plaats hij in de Languedoc inneemt, en laat dan zien wat hij concreet geeft in de cuvées van Borie de Maurel in Félines-Minervois. Eén ding om te onthouden: geen enkele cuvée van het domein komt met hout in aanraking, vat noch chips. Wat u in het glas proeft, komt van de druif en het terroir, niet van de rijping. Alle wijnen zijn biologisch gecertificeerd.

Een eeuw van omwentelingen in de wijngaarden van de Languedoc

Eind negentiende eeuw verwoest de druifluis de wijngaarden. Om snel opnieuw te planten en veel te produceren, zet het Zuiden in op aramon, een druif met enorme rendementen maar lichte, bleke wijnen. In de eerste helft van de twintigste eeuw wordt de streek de grote leverancier van tafelwijn van het land. Overproductie, fraude en ingestorte prijzen leiden tot de opstand van de wijnboeren in 1907, die begon in Argeliers, aan de rand van de Minervois: uit die crisis ontstaat in Frankrijk het begrip herkomstbenaming.

De strenge vorst van 1956 en 1963 brengt de aramon een zware slag toe. De carignan, dieper van kleur en tanninerijker, neemt het over; wijnboeren die begin jaren zestig uit Algerije terugkeren en hem daar al teelden, versnellen de beweging. Twintig jaar lang wordt de Languedoc een zee van carignan.

De volgende wending begint eind jaren zeventig. Om de kwaliteit te verhogen, moedigt de overheid met premies het rooien van de meest productieve druiven aan, en het aanplanten van zogeheten ‘verbeterende’ druiven: syrah, grenache, mourvèdre en, in mindere mate, cinsault. Aan het eind van deze omschakeling krijgt de Minervois in 1985 zijn appellation d'origine contrôlée. Tegelijk ontwikkelen de vins de pays, later IGP Pays d'Oc, zich rond internationale druiven die onder hun eigen naam worden verkocht: merlot, cabernet sauvignon, chardonnay, sauvignon.

Sindsdien is de slinger weer naar het midden teruggezwaaid. De oude carignanstokken die aan het rooien ontsnapten, zijn nu gezocht, en de streek omarmt een veelzijdig druivenpalet, waarin elk ras wordt gekozen voor het perceel dat erbij past.

Wat de appellatie Minervois toestaat

De regels van de AOP Minervois maken onderscheid tussen hoofddruiven en aanvullende druiven. Voor rood zijn de hoofddruiven grenache noir, lledoner pelut (een vorm van grenache met donzige bladeren), mourvèdre en syrah; carignan, cinsault, piquepoul noir, rivairenc en terret noir zijn aanvullend. Op bedrijfsniveau moeten de hoofddruiven ten minste 60% van de rode wijngaard beslaan, en syrah en mourvèdre samen ten minste 20%.

Voor wit zijn de hoofddruiven bourboulenc, grenache blanc, maccabeu, marsanne, roussanne en vermentino. Clairette, muscat à petits grains, viognier of piquepoul blanc kunnen ze aanvullen, met een maximum van 10% voor muscat. Chardonnay staat niet op de lijst: een chardonnay die in de Minervois is aangeplant, kan alleen buiten de appellatie worden verkocht.

De Minervois blijft vooral een land van rode wijn: ongeveer negen op de tien wijnen onder de appellatie zijn rood.

Syrah: de ruggengraat

Lang omgeven door legenden (men zei dat hij uit Perzië of Sicilië kwam), is de syrah in werkelijkheid geboren in de noordelijke Rhône. DNA-analyses die eind jaren negentig werden gepubliceerd, toonden aan dat hij afstamt van een natuurlijke kruising tussen dureza, een oude druif uit de Ardèche, en mondeuse blanche, afkomstig uit de Savoie. In Hermitage en Côte-Rôtie bouwde hij zijn reputatie op.

In de Languedoc komt hij massaal aan met de golf van verbeterende druiven in de jaren zeventig en tachtig, zodat hij nu tot de meest aangeplante rassen van de streek behoort. Hij bracht wat de wijnen van toen misten: kleur, fijne tannines en aroma's van viooltjes, zwarte peper, zwarte olijf en zwart fruit. De regels van de Minervois beschrijven hem als een vroege druif, rijk aan suiker. Dat is ook zijn grens onder de zuidelijke zon: te snel gerijpt verliest hij zijn frisheid en wordt hij jammy. Hij geeft het beste van zichzelf op de koelste plekken. Teken van zijn eigenheid: hij is een van de weinige druiven die de appellatie in guyot laat snoeien, en hij staat meestal aan draad, terwijl grenache en carignan traditioneel in gobelet blijven.

Sylla: 100% syrah

Op de uitlopers van de Montagne Noire heerst de syrah alleen. De percelen liggen op puinhellingen van mergel en kalksteen, door erosie en oude gletsjers van het massief losgerukt; aan het eind van warme dagen geeft de koelte die van de bergkammen neerdaalt de druiven de tijd om langzaam te rijpen. De druiven worden in kleine kistjes geplukt, behoedzaam in de kuip gebracht en zo eenvoudig mogelijk gevinifieerd, met hele bessen. De rijping duurt vijftien tot achttien maanden, afhankelijk van de jaargang, zonder enig hout. Het resultaat: een donkere, intens geurende, eindeloos lange wijn.

Ontdek Cuvée Sylla: rode AOP Minervois

Esprit d'Automne: syrah 40%

Hier leidt de syrah de blend zonder hem te overheersen. Hij brengt het fruit (morel, rood fruit) en de afdronk met munt en zoethout die de proeverij verlengt. De druiven komen van de klei- en kalkbodems van de petit Causse.

Ontdek Esprit d'Automne: rode AOP Minervois

Le Rouget: 100% syrah, als rosé

Een rosé van pure syrah, tussen rood en rosé in: soepel lichaam, amylische geuren, een rondedans van specerijen en garrigue. Het bewijs dat een rode druif voor bewaarwijnen een directe tafelwijn kan geven zonder iets van zijn aromatische identiteit te verliezen.

Ontdek Le Rouget: rosé Vin de France

Grenache noir: warmte en gulheid

De grenache komt uit Spanje, hoogstwaarschijnlijk uit Aragon, waar hij garnacha heet. Hij bereikte de Roussillon, daarna de Languedoc en het Rhônedal, waar hij een van de pijlers van Châteauneuf-du-Pape werd. In de naburige Roussillon is hij ook de basis van de grote vins doux naturels: Banyuls, Maury, Rivesaltes.

Het is een druif gemaakt voor het mediterrane klimaat: in gobelet gesnoeid verdraagt hij droogte en wind. Hij geeft ronde, warme wijnen met aroma's van rijp rood fruit, zoete specerijen en garrigue, van nature hoog in alcohol en vaak lichter van kleur dan men denkt. De regels van de Minervois vatten zijn rol samen: hij brengt warmte en rondheid in de mond, en houdt van stenige terrassen en mergel. Zijn valkuil is het omgekeerde van die van de syrah: aan zichzelf overgelaten kan hij zwaar en alcoholisch worden. Hij bestaat ook in een grijze en een witte versie, en in de vorm van lledoner pelut.

Belle de Nuit: 100% grenache

Het vurige karakter van deze cuvée komt voort uit een verbond: aan de ene kant de bruisende grenache, aan de andere kant de frisheid van een terroir aan de hellingen van de Montagne Noire, door erosie getekend, met vuursteen, kalkmergel en kiezelhoudende klei. Onder de bloedrode kleur een feria van kruidige aroma's, zachtheid en wildheid innig verweven. Een wijn om op te wachten: vijf jaar, tien jaar.

Ontdek Belle de Nuit: rode AOP Minervois

Le Charivari: 100% grenache

Dezelfde druif, een totaal andere bedoeling. Pure grenache, sappig en dorstlessend, koel te schenken bij een borrelplank of een barbecue. Een wijn voor aan de bar en voor het dorpsfeest, die laat zien hoe goed grenache ook licht kan zijn.

Ontdek Le Charivari: rode Vin de France

Esprit d'Automne: grenache 30%

In de blend brengt de grenache de smeuïgheid: dat gevoel van zijdezachte harmonie en genereus evenwicht dat de rode wijnen van het domein kenmerkt.

Mourvèdre: de veeleisende druif

Ook de mourvèdre is van Spaanse oorsprong. Daar heet hij monastrell, en zijn Franse naam zou komen van Murviedro, de oude naam van Sagunto, bij Valencia. In Frankrijk vond hij zijn uitverkoren grond in Bandol, in de Provence.

Als late druif is hij de laatste die rijpt. Een oud gezegde zegt dat hij ‘het hoofd in de zon en de voeten in het water’ wil: veel warmte, maar bodems die hem niet laten verdorsten. Slecht geplaatst blijft hij hard, gesloten en groen. Geslaagd geeft hij diepe, gestructureerde wijnen met fijne tannines en kruidige accenten, gemaakt om te bewaren. Jong is hij vaak terughoudend en heeft hij baat bij beluchting. Die veeleisendheid verklaart waarom hij in de wijngaard van de Languedoc een minderheid blijft, waar hij meestal als aanvulling in blends wordt gebruikt, voor de structuur.

Maxime: 100% mourvèdre

Zwijgzaam maar bijzonder diepgaand, verbreekt deze mediterrane tegenhanger van de cabernet sauvignon zijn stilte alleen op een terroir op zijn maat: hier een amfitheater van fijne, zanderige klei, genesteld in de garrigue, op het zuidwesten gericht en rustend op een dikke laag verbrokkeld zandsteen. Hij had ook oude stokken met zeer lage rendementen nodig, handmatige oogst met ontsteling en daarna een lange schilweking van twintig tot vijfenveertig dagen om te extraheren zonder te forceren. Ingehouden kracht, innerlijke sterkte, adel zonder aanstellerij.

Ontdek Maxime: rode AOP Minervois

Carignan: de historische druif van de Languedoc

Afkomstig uit Aragon, waar de stad Cariñena hem zijn naam gaf, is de carignan de druif die het landschap van de Languedoc in de twintigste eeuw het sterkst heeft gevormd. Massaal aangeplant na de vorst van de jaren vijftig en zestig, betaalde hij daarna de prijs voor zijn overdreven rendementen: verbonden met alledaagse wijn werd hij vanaf de jaren tachtig op grote schaal gerooid.

Het is een lastige druif: hij loopt laat uit, is gevoelig voor echte meeldauw en geeft bij hoge rendementen harde wijnen zonder fruit. Maar op oude stokken, op dorre hellingen en bij lage rendementen, waar bijna geen andere druif overleeft, toont hij eigenschappen die in een warm klimaat kostbaar zijn: zuren die standhouden, body, stevige tannines en, bij goede rijpheid, tonen van zoethout die de regels van de Minervois tot zijn kenmerken rekenen. De appellatie rekent hem tot de aanvullende druiven, maar steeds meer wijnboeren zetten hem weer op de voorgrond. Zijn verhaal leest u uitgebreid in het artikel Carignan: de druif die de Languedoc bijna had gerooid.

Esprit d'Automne: carignan 30%

Hier tekent de carignan voor het minerale deel van de blend: het vleugje grafiet, daarna de geuren van zwarte olijf, tabak en specerijen die doen denken aan de klei- en kalkbodems van de petit Causse. Hij houdt de structuur vast terwijl de syrah het fruit geeft en de grenache de rondheid.

Ontdek Esprit d'Automne: rode AOP Minervois

Cinsault en de andere rode druiven

Andere druiven maken het beeld van de Languedoc compleet zonder in de cuvées van het domein voor te komen. Cinsault, een historische druif van het Zuiden, geeft lichte, fijne, geurige wijnen; lang voorbehouden aan rosé, gaat hij ook in rode blends om finesse te brengen. Piquepoul noir, terret noir en rivairenc zijn oude, inmiddels zeldzame rassen die de regels van de Minervois als aanvulling behouden. Ten slotte herinneren merlot en cabernet sauvignon, vooral aangeplant voor rassenwijnen onder IGP Pays d'Oc, aan het andere gezicht van de streek: een Languedoc die zijn wijnen ook onder de naam van de druif verkoopt.

De witte wijnen: een Languedoc om te herontdekken

De witte Languedoc is minder bekend dan de rode, en dat is onterecht. Zijn historische palet is zuidelijk: clairette, die haar naam gaf aan de appellatie Clairette du Languedoc; picpoul, levendig en zilt, het symbool van Picpoul de Pinet aan het étang de Thau; bourboulenc, maccabeu en grenache blanc. Recenter brachten marsanne, roussanne, viognier en vermentino (in de Provence rolle genoemd) volheid en parfum. De muscats zijn de basis van de vins doux naturels van Frontignan, Lunel, Mireval en Saint-Jean-de-Minervois, in de Minervois zelf. De chardonnay vond zijn plek in Limoux, als mousserende en stille witte wijn, en in de rassenwijnen onder IGP Pays d'Oc.

Op het domein werken drie witte druiven op twee verschillende terroirs.

La Belle Aude: marsanne 90%, vermentino 10%

De marsanne komt uit de noordelijke Rhône, waar ze met de roussanne de witte wijnen van Hermitage en Saint-Joseph deelt; ze dankt haar naam aan het dorp Marsanne, in de Drôme. Ze geeft brede, getextureerde wijnen, eerder vol dan levendig, met tonen van wit fruit en amandel die met de jaren naar honing evolueren. De vermentino, een mediterrane druif die in de Provence rolle heet, brengt het tegenovergestelde: frisheid en spanning. De appellatie Minervois rekent hem tot de hoofddruiven voor wit.

In deze cuvée brengt de marsanne de volheid, de textuur en die tonen van toast en blonde tabak; de vermentino voegt als accent frisheid en glans toe. Het terroir is bijzonder: aan de voet van een oude gletsjer, op kalksteen en mergel die het ijs van de berg heeft losgerukt. De vinificatie is erop gericht de frisheid te bewaren: druiven geplukt op de grens van overrijpheid in de koele ochtenduren, direct persen, koud klaren, vergisting op gecontroleerde temperatuur en daarna drie maanden rijping op fijne gistdepot in tank. Goudgele kleur, een neus van ananas en witte perzik, een volle mond met tonen van peperkoek.

Ontdek La Belle Aude: witte AOP Minervois

Gypse: 100% chardonnay

De chardonnay is van oorsprong Bourgondisch. Dat hij de hele wereld heeft veroverd, komt doordat hij het terroir waarop hij groeit trouw vertaalt, waar andere druiven hun eigen aroma's opleggen. Omdat hij in de AOP Minervois niet is toegestaan, wordt hij hier als Vin de France verkocht.

Op de hellingen van de Montagne Noire hebben sommige bodems een mineraliteit (grafiet, vuursteen) die te uitbundig is voor de rustige tannines van een rode wijn. Alleen een witte wijn kon er zijn plaats vinden, en er was de finesse van de chardonnay nodig om een terroir met zo'n persoonlijkheid te verheffen.

Ontdek Gypse: witte Vin de France

Overzicht: welke druif in welke cuvée

Eenrassig of blend: twee manieren om een terroir te vertellen

Zes van deze acht cuvées zijn eenrassige wijnen. Dat is een ongebruikelijke verhouding in de Languedoc, waar de traditie van de blend overheerst: elke druif compenseert de zwakke punten van de andere, de syrah brengt de kleur die de grenache mist, de carignan de zuren die beide ontberen. Eén druif op een bepaald perceel isoleren is een andere manier van lezen: de bodem met zijn eigen stem laten spreken.

De blend volgt een andere logica. In Esprit d'Automne zou geen van de drie druiven alleen volstaan: de carignan houdt de minerale structuur vast, de syrah geeft het fruit, de grenache brengt de rondheid. Het evenwicht ontstaat uit de dialoog, niet uit de individuele prestatie.

De cru La Livinière (het hart van de appellatie, sinds september 2022 kortweg ‘La Livinière’) volgt nog weer andere eisen, uitgelegd in onze gids over de appellatie Minervois.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de belangrijkste druiven van de Minervois?

De rode wijnen van de appellatie Minervois steunen vooral op syrah, grenache noir en mourvèdre, aangevuld met onder meer carignan en cinsault. Voor de witte wijnen worden onder andere marsanne, roussanne, vermentino en muscat à petits grains gebruikt.

Wat is het verschil tussen een eenrassige wijn en een blend?

Een eenrassige wijn is gemaakt van één druif: hij drukt het karakter van die druif op een bepaald terroir uit. Een blend combineert meerdere druiven om structuur, fruit en rondheid in evenwicht te brengen. Geen van beide is beter: het zijn twee verschillende bedoelingen.

Is carignan een goede druif?

Lang geassocieerd met massawijn door zijn hoge rendementen, geeft de carignan op oude stokken en bij lage rendementen gestructureerde, strakke en opvallend frisse wijnen, een eigenschap die in een mediterraan klimaat zeer gezocht is.

Rijpen de wijnen van Borie de Maurel op eikenhouten vaten?

Nee. Geen enkele cuvée van het domein komt met hout in aanraking, ongeacht kleur of appellatie. De rijping gebeurt op tank, zodat druif en terroir leesbaar blijven in het glas.

Proef het verschil

De beste manier om te begrijpen wat een druif verandert, blijft twee cuvées naast elkaar vergelijken: Belle de Nuit en Le Charivari voor twee gezichten van de grenache, Sylla en Le Rouget voor twee lezingen van de syrah.

Bekijk alle wijnen van het domein · De rode · De witte · De rosé

Om minder lang te twijfelen, helpt de gids Welke wijn kiezen? u op weg, naar gelang het moment en de tafel.